Top

Menu Zaloguj się (dla użytkowników forum)



Poster:OPĘTANI

Haunted

OPĘTANI

ocena:8
Autor:Chuck Palahniuk
Tłumaczenie:Maciej Potulny
Wydanie oryginalne:2005
Wydanie polskie:2009
Wydawnictwo:Niebieska Studnia
Ilość stron:464
Autor recenzji:Olga Piech
Ocena autora:8
Ocena użytkowników:8.5
Głosów:2
Inne oceny redakcji:


Okrucieństwo, pornografia, zbrodnia, perwersja, frenezja i tajemnica. To tylko kilka określeń, które przychodzą na myśl po lekturze Opętanych, horroru Chucka Palahniuk, autora kontrowersyjnej, lecz niezwykle popularnej powieści, jaką jest Fight Club, która doczekała się także filmowej adaptacji. Palahniuk jest odbierany przez krytykę dosyć ambiwalentnie i posądzany o całą gamę zarzutów od seksizmu po psychiczny sadyzm ( w końcu podczas czytania fragmentów utworów na jego wieczorach autorskich dochodziło na widowni do omdleń), a jego powieści uważane są niejednokrotnie za dowód całkowitego zbrutalizowania kultury masowej. Jednak twórca Fight Club, nie zwracając uwagi na nieprzychylne opinie, a może na przekór im, zdecydował się stworzyć dzieło, którego już sam gatunek nosi nazwę oznaczającą fizyczną reakcję na niewyobrażalny strach. Palahniuk stwierdza jednak: „Postanowiłem stworzyć nowy rodzaj horroru – opartego na rzeczywistym świecie. Bez nadprzyrodzonych potworów ani magii. To ma być książka, której nie będziecie chcieli trzymać przy łóżku (…).” Czy mu się to udało?

Schemat narracyjny zdaje się z pozoru dosyć banalny. Grupa przeciętnych obywateli Stanów Zjednoczonych decyduje się na udział w trzymiesięcznych warsztatach pisarskich, odbywających się na odludziu oraz w całkowitej izolacji. Cała inicjatywa jest, jak zostaje to z resztą podkreślone w utworze, wzorowana na wspólnym pobycie w Villii Diodati, nad Jeziorem Genewskim Lorda Byrona, Mery Shelley, a także wielu innych znakomitości literackich ubiegłej epoki. Opowieść o tajemniczej nocy, podczas której w głowie młodziutkiej Shelley zrodził się pomysł stworzenia Frankensteina, stała się literackim mitem i wsiąknęła głęboko w kulturę. Palahniuk pragnie jednak nadać jej nowe znaczenie. Jego bohaterowie bowiem, nie są utalentowanymi literatami, lecz osobami znudzonymi monotonią, sfrustrowanymi uciekinierami, spragnionymi popularności i zaistnienia w świecie reklam i talk-show’ów, zagubionymi i zakompleksionymi, a każdy z nich przywiózł wraz ze sobą mroczną tajemnicę swojej osobowości. Nie zawsze też powodem ich przybycia jest pragnienie stworzenia dzieła i chęć zyskania sławy. Nie są oni jednak prezentowani jako społeczni outsiderzy czy osoby szalone, ich perwersje, a także dramatyczne życiowe losy ukazywane są z dystansem, jak historie, które przecież mogą przydarzyć się każdemu. W trzymiesięcznej izolacji zamknięci zostają zatem zwykli współcześni amerykańscy obywatele, a także ich „demony” karmione medialną współczesnością. Tak zaczyna się prawdziwy horror… .

Autor konstruuje swoje postacie w sposób groteskowy. Noszą oni pseudonimy takie jak, przykładowo: Wielebny Bezbożny, Święty Bez Kiszki, Matka Natura. W tej zbudowanej szkatułkowo powieści, każda postać przedstawia w danym rozdziale swoją opowieść, która ma zachwycić i przerazić współtowarzyszy. Palahniuk nie stroni od kontrowersyjnych tematów, dotyka nawet kwestii dziecięcej pornografii, porusza wątek militarny, temat prostytucji, zepsucia bogatych warstw społeczeństwa, a także medialnej kariery. W utworze nie brakuje aktów samodestrukcji, praktyk kanibalistycznych, odciętych członków, perwersyjnej masturbacji. Niezwykle powściągliwym, ale dosadnym, nie stroniącym od wulgaryzmów językiem przedstawia dramat ludzi zaplątanych, a może raczej opętanych pragnieniami, lękami i żądzą. W groteskowo przerysowanym świecie Opętanych odbywa się frenetyczny spektakl, w którym role oprawców mieszają się z figurami ofiar. Narrator, naoczny obserwator wydarzeń, a zarazem osoba w pewien sposób odizolowana od nich, utożsamiony może być z współczesnym widzem, bądź czytelnikiem, który dobrowolnie wnika w brutalny świat fantazji autorskich. Groteskowe ujęcie makabry stanowi duży atut dzieła Palahniuka. Nie boi się on przekraczać granic dobrego smaku, czy tabu. Mogę stwierdzić, że lubuje się w prowokowaniu publiki czytelniczej, poprzez odkrywanie coraz to bardziej wyrafinowanych makabrycznie elementów fabuły. Powieść posiada dwa wymiary, przesyconą brutalnością warstwę dosłowną oraz metaforyczną, która pozostawia dozę swobody interpretacyjnej, angażując czytelnika do wgłębienia się w lekturę. Czy jednak książka ta jest ważna w kanonie literackiej grozy? Biorąc pod uwagę samo uczucie strachu, bądź mroczny klimat, należy przyznać, że utwór ten nie obfituje w wyrafinowane gry emocjami. Po przeczytaniu jej pozostaje jednak niesmak, nie do samego utworu, ale do rzeczywistości, która wydaje się przesycona zbrodnią i perwersją. Autotematyzm, książka o ludziach, którzy chcą napisać książkę jest może niezbyt wyszukanym, ale ciekawym elementem dzieła, znakomicie też wpisuje się w ogólną wymowę utworu. Analizując Opętanych ciężko oprzeć się wrażeniu, że czytelnik, jest nie tylko współczłonkiem literackiej rzeczywistości, ale też jest współodpowiedzialny za makabryczne wydarzenia. W końcu pragnie o nich czytać.

Czy utwór ten zatem przeraża? Z pewnością, gdyż dotyka kwestii mrocznych instynktów człowieka, jego sadomasochistycznej natury, podjudzanej przez społeczeństwo, media, a nawet kulturę. Jednakże spoza najmroczniejszych, przeważnie o charakterze dewiacyjnym, instynktów człowieka, niewyraźnie, ale jednak przeziera to, co nazwać można „prawdziwym człowieczeństwem”. Zatem te tlące się, ale skrupulatnie niszczone przejawy bycia człowiekiem, uznać można za element wzbudzający w czytelniku długo trwające poczucie niepokoju.

Opętani są utworem dla odważnych, dla osób, które mają mocne nerwy, ale przy tym dla czytelników, którzy pragną spojrzeć na współczesną rzeczywistość przez pryzmat groteskowej makabry i wyciągnąć wnioski. Palahniuk nie moralizuje, ukazuje jedynie w krzywym zwierciadle, to o czym wszyscy wiemy, ale wstydzimy się mówić. Potwierdzają to słowa jednej z bohaterek utworu: „Sami tworzymy dramaty, z których się składa nasze życie”. Opętani Chucka Palahniuka, są publikacją, obok której trudno przejść obojętnie.
Zaloguj się aby móc oddać swój głos na książkę.
Plusy:

+ połączenie grozy i groteskowego ukazania rzeczywistości
+ pomysłowa realizacja tematu poprzez konstrukcje szkatułkową
+ warstwa językowa
+ zaskakujące rozwiązania fabularne
+ ogólna wymowa dzieła

Minusy:

- książka jedynie, dla czytelników, których wrażliwość nie przeszkodzi w jej odbiorze
- brak wyraźnie zarysowanego mrocznego klimatu i nastrojowej grozy

Horror Online 2003-2015 wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie fragmentów lub całości opracowań, wykorzystywanie ich w publikacjach bez zgody twórców strony ZABRONIONE!!!

- - - -